రాక్షసుడైన హయగ్రీవుడు ఆదిపరాశక్తి నుండి పొందిన వరం, మహావిష్ణువు యోగనిద్రలోకి వెళ్లడం, ఆయన తల తెగిపోవడం, ఆ తర్వాత హయగ్రీవ అవతారంలో రాక్షస సంహారం జరగడం వెనుక ఉన్న పూర్తి కథను వివరంగా తెలుసుకుందాం.
### 1. ఆదిపరాశక్తి నుండి హయగ్రీవుడు పొందిన వరం
పూర్వం **హయగ్రీవుడు** (గుర్రపు మెడ/తల గలవాడు) అనే పేరుతో ఒక శక్తివంతమైన రాక్షసుడు ఉండేవాడు. అతను అమరత్వాన్ని సాధించాలనే కోరికతో ఆదిపరాశక్తి (దుర్గాదేవి) గురించి ఘోరమైన తపస్సు చేశాడు.
అమ్మవారు ప్రత్యక్షమై "సృష్టి నియమం ప్రకారం పుట్టిన ప్రతి జీవికి మరణం తప్పదు, కాబట్టి వేరే ఏదైనా వరం కోరుకో" అని చెప్పింది. అప్పుడు ఆ రాక్షసుడు తెలివిగా ఆలోచించి ఇలా వరం కోరుకున్నాడు:
> **"నా పేరు లాగే 'హయగ్రీవుడు' (అంటే మనిషి శరీరం, గుర్రపు తల) ఉన్న జీవి చేతిలోనే నాకు మరణం సంభవించాలి, ఇతరులు ఎవ్వరూ నన్ను చంపలేకూడదు."**
>
సృష్టిలో అలాంటి వింత జీవి ఎక్కడా ఉండదని, కాబట్టి తనకు ఇక మరణమే లేదని ఆ రాక్షసుడి నమ్మకం. వరం పొందిన గర్వంతో అతను దేవతలను వేధించడం, మునులను హింసించడం మొదలుపెట్టాడు.
### 2. విష్ణుమూర్తి యోగనిద్ర - తల తెగిపోవడం
రాక్షసుడి ఆగడాలు భరించలేక ఇంద్రాది దేవతలు మహావిష్ణువును శరణు కోరారు. విష్ణుమూర్తి ఆ రాక్షసుడితో చాలా కాలం పాటు నిర్విరామంగా యుద్ధం చేశాడు. సుదీర్ఘ యుద్ధం వల్ల అలసిపోయిన విష్ణుమూర్తి, ఒక ప్రశాంతమైన ప్రదేశంలో తన **వింటిని (ధనుస్సును) నిలువుగా ఉంచి, ఆ వింటి కొనపై తన గడ్డాన్ని ఆనించి గాఢమైన యోగనిద్రలోకి** జారుకున్నాడు.
అదే సమయంలో దేవతలు ఒక యజ్ఞం ప్రారంభించాలనుకున్నారు. దానికి విష్ణుమూర్తి ఉనికి అవసరమవడంతో ఆయన్ను నిద్రలేపడానికి ప్రయత్నించారు. కానీ ఆయన యోగనిద్ర నుండి అస్సలు మేల్కొనలేదు. అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు ఒక ఉపాయం ఆలోచించి, **'వమ్రి' అనే చెదపురుగులను** సృష్టించి, విష్ణుమూర్తి తల ఆనించి ఉన్న ధనుస్సు యొక్క త్రాడును (నారిని) కొరకమని ఆదేశించాడు. త్రాడు తెగితే వచ్చే శబ్దానికి విష్ణువు నిద్రలేస్తాడని బ్రహ్మ భావించాడు.
కానీ ఇక్కడే ఒక విపత్తు జరిగింది. చెదపురుగులు ధనుస్సు త్రాడును కొరకగానే, ఆ ఎక్కుపెట్టిన ధనుస్సు ఒక్కసారిగా తీవ్రమైన వేగంతో, బలమైన శక్తితో పైకి విరుచుకుపడింది. **ఆ దెబ్బకు విష్ణుమూర్తి శిరస్సు (తల) శరీరం నుండి విడిపోయి ఎగిరి ఎక్కడో లవణ సముద్రంలో పడిపోయింది.**
### 3. లక్ష్మీదేవి శాపం వెనుక రహస్యం
ఈ ఘోర ప్రమాదాన్ని చూసి దేవతలంతా నిర్ఘాంతపోయి, ఏడవడం మొదలుపెట్టారు. అయితే ఈ సంఘటన వెనుక ఒక చిన్న పూర్వకథ ఉంది. ఒకసారి మహావిష్ణువు లక్ష్మీదేవి వైపు చూసి కారణం లేకుండా నవ్వాడు. తన రూపాన్ని చూసి పరిహసిస్తున్నాడేమో అని తప్పుగా భావించిన లక్ష్మీదేవి, ఆగ్రహంతో **"నీ తల తెగి పడిపోవుగాక!"** అని శపించింది. ఆ శాపం నెరవేరడానికే ప్రకృతి ఈ లీలను నడిపించింది.
### 4. హయగ్రీవ స్వామి ఆవిర్భావం - రాక్షస సంహారం
దిక్కుతోచని స్థితిలో దేవతలంతా ఆదిపరాశక్తిని వేడుకున్నారు. అప్పుడు అమ్మవారు ప్రత్యక్షమై, "దేవతలారా! బాధపడకండి. సృష్టిలో జరిగే ఏ సంఘటన వెనుకైనా ఒక అంతరార్థం ఉంటుంది. ఆ రాక్షస హయగ్రీవుడు కేవలం గుర్రపు తల ఉన్నవాడి చేతిలోనే చావాలనే వరం పొందాడు. కాబట్టి ఇప్పుడు ఒక గుర్రపు తలను తెచ్చి విష్ణుమూర్తి శరీరానికి అమర్చండి" అని ఉపాయం చెప్పింది.
అమ్మవారి ఆదేశం ప్రకారం బ్రహ్మదేవుడు ఒక **శ్వేత అశ్వం (తెల్లని గుర్రం) తలను** తీసుకొచ్చి, మహావిష్ణువు శరీరానికి అమర్చాడు. దేవీ అనుగ్రహంతో ఆ శరీరం పునర్జీవితుడై **"హయగ్రీవ స్వామి"**గా (జ్ఞాన స్వరూపుడిగా) ఆవిర్భవించింది.
1. యుద్ధ రంగంలోకి ప్రవేశం
హయగ్రీవ రూపంలో విష్ణువు
గుర్రపు ముఖం, విష్ణుమూర్తి శరీరంతో ఉన్న స్వామి నేరుగా రాక్షసుడితో యుద్ధానికి తలపడ్డారు.
2. రాక్షస సంహారం
వరం నెరవేరడం
ఎదురుగా ఉన్నది తనలాగే గుర్రపు తల ఉన్న రూపం అని చూసి రాక్షసుడు షాక్ అయ్యాడు. వరం ప్రకారం హయగ్రీవ స్వామి ఆ రాక్షసుడిని వధించాడు.
3. వేదాల పునరుద్ధరణ
జ్ఞానానికి అధిపతిగా
రాక్షసుడిని చంపిన తర్వాత, అతను దాచి ఉంచిన వేదాలను రక్షించి బ్రహ్మదేవునికి అప్పగించారు. అప్పటి నుండి హయగ్రీవ స్వామిని చదువుల దేవుడిగా, జ్ఞాన ప్రదాతగా పూజించడం ఆనవాయితీగా మారింది.
> **సారాంశం:** రాక్షసుడి వరం నెరవేరడానికి, లక్ష్మీదేవి శాప విమోచనానికి మరియు సృష్టిలో వేదాలను కాపాడటానికి ఆదిపరాశక్తి నడిపించిన లీలే ఈ హయగ్రీవ వృత్తాంతం. అందుకే శ్రావణ పూర్ణిమ నాడు హయగ్రీవ జయంతిని జరుపుకుంటారు.
##పురాణాలూ_కథలు #తెలుసుకుందాం