Dhamnashrya yuwa vichar mnach nanded
539 views • 2 days ago
दलित साहित्य आणि नामांतराचा वाद
भाग 3
समजला नाही. परंतु त्यांना हे कळत नाही की, एखादे दुसरे समीक्षेचे पुस्तक छापून साहित्य क्षेत्रात थोर तत्वज्ञांनी साहित्यिकांच्या बरोबर जावून बसता येत नाही, कारण समीक्षक हा विचारांचा निर्माता नसतो. तो विचारवंतानी मांडलेल्या प्रमेयांची शहानिशा, विचाराचे मोजमाप करून, विचारांचा गर्भात अर्थ विश्लेषण करून, सामान्य वाचकांसमोर मांडतो. तो नवविचार नवी दिशा समीक्षाद्वारे समाजाला देऊ शकत नाही. आणि विशेष म्हणजे पुस्तकांवर, कथा, कादंबरी कवितेवर लिहिणे म्हणजे समीक्षा करून बाप मारणे नव्हे! आंबेडकरवाद इतका संकुचित व सोपा नाही. त्याला बौद्ध तत्वज्ञानाची वैचारिक बैठक आहे, व बौद्ध तत्वज्ञानात असे कंपूशाही निर्माण करणारे दलितत्वाला जीवननिष्ठा समजून नवा आशय प्राप्त करून देऊन सवर्णाकरवी पारितोषिके मिळविणारे दोषमूलक साहित्यिक बसत नाहीत.
८ 'आंबेडकरवादी साहित्याचे' मूळ उद्गाते राजा ढाले
महाराष्ट्र बौद्ध साहित्याच्या १४ व्या बौद्ध साहित्य परिषदेच्या अध्यक्षीय भाषणामधून बोलत असतांना श्रेष्ठ बौद्ध साहित्यिक राजा ढाले यांनी १९७६ साली आआंबेडकरवादी साहित्याची मूळ भूमिका मांडली आहे. नव्हे तर समाजामध्ये रूजलेला हा मूळ विचार आहे, कारण की आंबेडकर हे बौद्ध, बहुजन, दलित समाजाचे नायक आहेत. त्यांनी मांडलेले विचार हे आम्हांला स्वीकृत, प्रेरणादायक आहेत. कारण ते बुद्धीप्रामाण्यवादी असल्याने आम्ही आमच्या माजाच्या दृष्टिकोनाने प्रवर्तक विचारांना साहित्यात सातत्याने मांडणार आहोत व मांडीत आलो आहोत. तोच आंबेडकरवाद आहे. राजा ढाले यांच्या शब्दाः आंबेडकरवादी भूमिका पाहा. ते म्हणतात, "आज तुम्हाला मी एका नव्या नावाने संबोधणार आहे. आज मी तुम्हाला दलित साहित्यिक म्हणणार नाही, अथवा बौद्ध साहित्यिक असं म्हणणार नाही, आज मी तुम्हाला 'आंबेडकरी प्रेरणेचे साहित्यिक' हे नाव देणार आहे. पुढील परिच्छेद पहा - "म्हणून तुम्हाला आज मी आंबेडकरवादी जनता व तुमच्या साहित्याला आंबेडकरी प्रेरणेचे साहित्य म्हणणार आहे. आपण आहोत, 'आंबेडकर प्रेरणेचे साहित्यिक' आणि आपले साहित्य आहे, "आंबेडकरी प्रेरणेचे साहित्य."
ही आहे १९७६ साली राजा ढाले यांनी मांडलेली भूमिका, ही दलित व बौद्ध साहित्यिकांच्या ऐक्याच्या अर्थी वापरली आहे. पण जर कोणी साहित्यिक दलित व
बौद्धसाहित्यिंका मध्ये आंबेडकरवादी साहित्यिकांचा तिसरा गट या अर्थी उचलेगिरी करून हा स्वयंमविचार म्हणून मांडीत असतील तर तो आंबेडकरवादी जनतेशी केलेला विद्रोह आहे. हे तितकेच खरे, म्हणून आंबेडकरवादी साहित्य व बौद्ध साहित्य वेगळे नाही. बौद्ध साहित्य म्हणजे आआंबेडकरवादी साहित्य व आंबेडकरवादी साहित्य म्हणजे बौद्ध साहित्य हे त्रिवार सत्य आहे. कांही बांडगूळ साहित्यिकांची वरकरणी भूमिका जरी बौद्ध असली तरी, त्यांची मानसिकता ही दलित आहे. त्यामुळे ते आंबेडकरवाद व आंबेडकरवादी साहित्य ही भूमिका मांडू शकत नाहीत. त्यासाठी खरा बुद्धीष्ट म्हणून प्रथम आपण स्वतःस सिद्ध केले पाहिजे नंतर आंबेडकरवादी म्हणून लोक अपोआपच मान्यता देतील. हे तितकेच खरे. कारण आंबेडकरवाद समजून घ्यायचा म्हणजे प्रथम बौद्ध तत्वज्ञान समजून घ्यावे लागते आणि बौद्ध तत्वज्ञान समजून घेतल्याखेरीज आंबेडकरवाद मांडता येत नाही व आंबेडकरवाद आचरणात आणल्याखेरीज आंबेडकरवादी साहित्य निर्मिती होऊ शकत नाही. ती दलित साहित्य निर्मिती होऊ शकते बौद्ध अथवा आंबेडकरवादी नाही.
९ बौद्ध साहित्य का हवे?
दलित, बहुजन, बौद्ध समाजाच्या साहित्याचे काय स्वरूप असावे? व त्या साहित्यास आंबेडकरवादी विचाराचे समर्पक नाव कोणते व का असावे? या संदर्भात आज चर्चा सुरू आहे. दलित हा घृणास्पद शब्द आहे. त्याची उत्पत्ती ही हिंदूसंस्कृतीची देण आहे. हा शब्द बहुअर्थी वापरला जातो. दलित म्हणजे चारवर्षीय स्तरातील सर्वात खालच्या थराचा अस्पृश्य समाज या अर्थी वापरला जातो. म्हणजे दलित बहुजन समाजामधील आर्थिकदृष्ट्या नडलेला, पिडलेला ब्राम्हण वर्गाशिवाय इतर मागासवर्गीय समाज, दलित म्हणजे सामाजिक, शैक्षणिक, आर्थिक व सांस्कृतिकदृष्ट्या पिडलेला सर्व थरातील समाज. मग त्याची जात, रंग, वर्ण, धर्म कोणताही असो तो समाज दलित म्हणून संबोधला जातो आणि या सर्वहारा समाजाने आपल्या विमुक्तीसाठी लिहिलेले जे विद्रोही साहित्य आहे, ते दलित साहित्य होय. असा जर दलित साहित्य या शब्दाचा अर्थ असेल तर सुरूवातीस ग्राह्य वाटतो. परंतु दलित या शब्दाला प्रेरणा मानून सवर्णांचे वर्चस्व मान्य करून समाजातील अनिष्ट रूढी, प्रथा यांना लौकिकतेच्या रसभरीत वर्णनात्मक कथा, कादंबऱ्या, कविता, आत्मचरित्रांमधून प्रबुद्ध आंबेडकरी समाजांचे विकृत चित्र इतिहासरूपाने प्रस्थापित करून नावलौकिक मिळविणाऱ्या, शूद्र आणि स्त्रियांची अबू वेशीवर टांगणाऱ्या स्वाभिमानी आंबेडकरी समाजाच्या खाजगी व नाजूक प्रश्नांचा बाजार करून चव्हाट्यावर मांडणाऱ्या विचाराने गलीच्छ असलेल्या...
पुढील भागात
मुक्तीदाता विशेषांक #bhimsenik #😇प्रेरणादायक डायलॉग व्हिडिओ #🙂Positive Thought #🎑प्रेरणादायी मोशन व्हिडीओ #💙 भीमसैनिक 💙
6 shares
