ఆషాఢ శుక్లపక్ష ఏకాదశి విశేషం పండరీపురంలో శ్రీ పాండురంగస్వామి యాత్ర – చూడటానికి రెండు కళ్లు సరిపోవు! భారతదేశం అనేక దివ్యక్షేత్రాలకు నిలయంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ప్రతి క్షేత్రానికి ఒక ప్రత్యేకమైన చరిత్ర, పురాణ ప్రాశస్త్యం, భక్తి సంప్రదాయం ఉన్నాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి క్షేత్రం ఎంత ప్రసిద్ధమో, మహారాష్ట్రలోని పండరీపురం కూడా అంతే ప్రసిద్ధి చెందిన వైష్ణవ పుణ్యక్షేత్రం. మహారాష్ట్రలోని షోలాపూర్ జిల్లాలో, భీమా నది (చంద్రభాగా నది) తీరాన వెలసిన ఈ పవిత్రక్షేత్రంలో శ్రీ మహావిష్ణువు శ్రీ పాండురంగ విఠలుడు (విఠోబా) రూపంలో కొలువై ఉన్నారు. దేశం నలుమూలల నుండి లక్షలాది మంది భక్తులు ప్రతి సంవత్సరం ఈ దివ్యక్షేత్రాన్ని దర్శించడానికి వస్తుంటారు. పండరీపురానికి చేరుకున్న భక్తులు ముందుగా చంద్రభాగా నదిలో పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం పుండలీక మహర్షిని దర్శించి, తర్వాత శ్రీ పాండురంగస్వామి వారి ఆలయానికి వెళ్తారు. ఈ విధానాన్ని అత్యంత పవిత్రమైన ఆచారంగా భావిస్తారు. పుండలీకుడి మహాభక్తి పండరీపురం క్షేత్ర మహిమ వెనుక పుండలీకుడి భక్తి ప్రధాన కారణంగా పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ప్రారంభంలో పుండలీకుడు ఇహలోక సుఖాలకు బానిసై, తన తల్లిదండ్రులను నిర్లక్ష్యం చేశాడు. వారు విష్ణుభక్తులైనా, అతను వారిని గౌరవించలేదు. కాలక్రమేణా మహనీయుల ఉపదేశంతో పుండలీకుడికి జ్ఞానోదయం కలిగింది. తన తప్పును గ్రహించి, పశ్చాత్తాపంతో జీవితాన్ని మార్చుకుని, తల్లిదండ్రుల సేవనే పరమధర్మంగా స్వీకరించాడు. ఆయన పితృభక్తిని పరీక్షించాలనే ఉద్దేశంతో శ్రీమహావిష్ణువు స్వయంగా పుండలీకుడి ఇంటికి విచ్చేశారు. ఆ సమయంలో పుండలీకుడు తన తల్లిదండ్రులకు సేవ చేస్తున్నాడు. వెంటనే లేచి రాలేక, సమీపంలోని ఒక ఇటుకను శ్రీహరికి విసిరి, “ప్రభూ! దయచేసి ఈ ఇటుకపై నిలబడి కొద్దిసేపు వేచి ఉండండి. ముందుగా నా తల్లిదండ్రుల సేవను పూర్తి చేస్తాను” అని వినయంగా ప్రార్థించాడు. భక్తుని పితృభక్తికి పరమానందం చెందిన శ్రీమహావిష్ణువు ఆ ఇటుకపై రెండు చేతులను నడుముపై ఉంచుకుని నిలబడి, పుండలీకుడి కోసం వేచి చూశాడు. సేవ పూర్తయిన తరువాత పుండలీకుడు భక్తిపూర్వకంగా శ్రీహరిని దర్శించి నమస్కరించాడు. అప్పుడు శ్రీమహావిష్ణువు, “ఏదైనా వరం కోరుకో” అని అనగా, పుండలీకుడు “ప్రభూ! మీరు ఈ పుణ్యక్షేత్రంలో శాశ్వతంగా నిలిచి, యుగయుగాల పాటు భక్తులను అనుగ్రహించాలి” అని ప్రార్థించాడు. భక్తుని కోరికను మన్నించిన శ్రీహరి అక్కడే శిలారూపంలో నిలిచిపోయాడు. అదే నేటి శ్రీ పాండురంగ విఠలస్వామి దివ్యరూపంగా భక్తులకు దర్శనమిస్తోంది. ఈ కారణంగానే పండరీపురం క్షేత్రం పితృభక్తికి ప్రతీకగా, భక్తికి పరమ నిదర్శనంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆషాఢ శుక్లపక్ష ఏకాదశి విశేషం చంద్రభాగా (భీమా) నది మహిమ పండరీపురం క్షేత్రాన్ని ఆనుకుని ప్రవహించే భీమా నది అర్ధచంద్రాకారంలో ప్రవహించడం వల్ల దీనిని చంద్రభాగా నది అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ పవిత్ర నదిలో స్నానం చేయడం వల్ల పాపాలు నశించి, మనస్సు పవిత్రమవుతుందని భక్తుల విశ్వాసం. అందుకే పండరీపురానికి చేరుకున్న ప్రతి భక్తుడు ముందుగా చంద్రభాగా నదిలో పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం క్షేత్ర దర్శనాన్ని ప్రారంభిస్తాడు. ఈ స్నానాన్ని పుణ్యప్రదమైనదిగా, మోక్షప్రదమైనదిగా భావిస్తారు. పుండలీక మహర్షి ఆలయం చంద్రభాగా నదిలో స్నానం చేసిన తరువాత భక్తులు ముందుగా పుండలీక మహర్షి ఆలయాన్ని దర్శిస్తారు. పండరీపురంలో శ్రీ పాండురంగస్వామి కొలువై ఉండటానికి పుండలీకుడి భక్తియే కారణమని స్థలపురాణం తెలియజేస్తుంది. అందువల్ల పుండలీకుడిని దర్శించిన తరువాతే పాండురంగస్వామి దర్శనం చేసుకోవడం సంప్రదాయంగా కొనసాగుతోంది. పుండలీక మహర్షిని భక్తిశ్రద్ధలతో దర్శిస్తే, స్వయంగా శ్రీహరిని దర్శించినంత పుణ్యం లభిస్తుందని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. శ్రీ పాండురంగస్వామి ఆలయం పుండలీక మహర్షిని దర్శించిన అనంతరం భక్తులు ప్రధాన ఆలయానికి చేరుకుంటారు. ఆలయ ప్రవేశ ద్వారం వద్ద పూజా సామగ్రిని తీసుకుని భక్తిశ్రద్ధలతో ఆలయంలోకి ప్రవేశిస్తారు. ఆలయానికి ప్రధాన ప్రవేశద్వారం సంత్ నామదేవ్ మహాద్వారంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ ద్వారం పండరీపుర భక్తి సంప్రదాయానికి ప్రతీకగా నిలిచింది. మహాద్వారం సమీపంలోనే మహాభక్తుడు సంత్ చోఖామేళాకు అంకితమైన మందిరం ఉంది. శ్రీ పాండురంగస్వామిపై అపారమైన భక్తి కలిగిన చోఖామేళా, భక్తుల ప్రార్థనలను స్వామివారి సన్నిధికి చేర్చే మహాభక్తుడిగా గౌరవింపబడుతున్నాడు. అదేవిధంగా సంత్ నామదేవ్ మహారాజ్ విగ్రహాన్ని దర్శించి, ఆయన పవిత్ర మెట్లను నమస్కరించిన తరువాతే ప్రధాన గర్భగుడి వైపు వెళ్లడం అనాదిగా కొనసాగుతున్న ఆచారం. గర్భగుడిలో దివ్య దర్శనం గర్భగుడిలో ఎత్తైన పీఠంపై రెండు చేతులను నడుముపై ఉంచుకుని నిలబడి ఉన్న శ్రీ పాండురంగ విఠలస్వామి వారి దివ్యమంగళ విగ్రహం భక్తులను అమితంగా ఆకట్టుకుంటుంది. ఆ స్వామివారి కరుణామయమైన రూపాన్ని చూసిన ప్రతి భక్తుడి హృదయం భక్తి పారవశ్యంలో మునిగిపోతుంది. ఇక్కడి ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, సంప్రదాయ ప్రకారం భక్తులకు స్వామివారి పవిత్ర పాదాలను స్పర్శించి నమస్కరించే అవకాశం లభిస్తుంది. ఆ దివ్యస్పర్శ భక్తుల జీవితంలో మరపురాని ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని కలిగిస్తుంది. స్వామివారిని ప్రధానంగా తులసీదళాలతో అర్చిస్తారు. తులసీదళాలతో చేసిన పూజను శ్రీహరి అత్యంత ప్రీతిగా స్వీకరిస్తారని వైష్ణవ సంప్రదాయం చెబుతుంది. రుక్మిణీదేవి ఆలయం స్థలపురాణం ప్రకారం, శ్రీకృష్ణుడు పుండలీకుడి కోరిక మేరకు పండరీపురంలోనే నిలిచి ఉండగా, ఆయనను వెతుకుతూ వచ్చిన శ్రీ రుక్మిణీదేవి కూడా ఈ క్షేత్రానికి విచ్చేసింది. తనకు తెలియజేయకుండా కృష్ణుడు ఇక్కడికి రావడంతో అమ్మవారు అలిగి, స్వామివారి ప్రధాన ఆలయానికి కొంత దూరంలో నివసించారని కథనం చెబుతుంది. అందుకే పండరీపురంలో శ్రీ రుక్మిణీదేవికి ప్రత్యేక ఆలయం నిర్మించబడింది. ఈ ఆలయంలో భక్తులు కుంకుమార్చన చేసి అమ్మవారి అనుగ్రహాన్ని పొందుతారు. ఆలయంలోని రుక్మిణీదేవి పాదాలను భక్తులు భక్తిశ్రద్ధలతో స్పర్శించి నమస్కరించవచ్చు. ఉపాలయాల విశిష్టత ప్రధాన ఆలయ ప్రాంగణంలోనే శ్రీ సత్యభామాదేవి, శ్రీ రాధాదేవి, శ్రీ దత్తాత్రేయస్వామి, శ్రీ కాలభైరవస్వామి, శ్రీ సూర్యనారాయణస్వామి, శ్రీ మహాలక్ష్మీదేవి, శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి తదితర దేవతలకు అంకితమైన ఉపాలయాలు ఉన్నాయి. ఈ దేవాలయాలను దర్శించడం ద్వారా భక్తులు సమస్త దేవతల అనుగ్రహాన్ని పొందుతారని విశ్వసిస్తారు. ఆషాఢీ ఏకాదశి మహిమ పండరీపురంలో జరిగే ఉత్సవాలలో ఆషాఢ శుక్ల ఏకాదశి (ఆషాఢీ ఏకాదశి) అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించబడుతుంది. దీనినే శయన ఏకాదశి, దేవశయనీ ఏకాదశి అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ రోజు నుండి శ్రీమహావిష్ణువు యోగనిద్రలోకి ప్రవేశిస్తారని వైష్ణవ సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఈ పవిత్ర తిథి నాడు పండరీపురం లక్షలాది మంది భక్తులతో కిక్కిరిసిపోతుంది. ఆలయమంతా నామసంకీర్తనలు, భజనలు, అభంగాలు, హరినామ స్మరణలతో మారుమోగిపోతుంది. భక్తులు "విఠల్... విఠల్... జై హరి విఠల్..." అంటూ స్వామివారిని భక్తిశ్రద్ధలతో కీర్తిస్తారు. ప్రపంచ ప్రసిద్ధ "వారీ" పాదయాత్ర ఆషాఢీ ఏకాదశి సందర్భంగా జరిగే "వారీ" పాదయాత్ర ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచింది. మహారాష్ట్రలోని ఆలంది నుండి సంత్ జ్ఞానేశ్వర్ మహారాజ్ వారి పాలఖీ, దేహు నుండి సంత్ తుకారాం మహారాజ్ వారి పాలఖీ వేలాది మంది వార్కరి భక్తులతో కలిసి వందల కిలోమీటర్లు కాలినడకన ప్రయాణించి పండరీపురం చేరుకుంటాయి. మార్గమంతా భక్తులు అభంగాలు పాడుతూ, హరినామ సంకీర్తన చేస్తూ, భగవన్నామ స్మరణలో మునిగిపోతారు. ఈ యాత్రలో జాతి, మతం, కులం, ధనిక–పేద అనే భేదాలు ఉండవు. అందరూ భగవంతుని సన్నిధిలో సమానులే అనే సందేశాన్ని ఈ వారీ యాత్ర ప్రపంచానికి చాటిచెబుతుంది. వార్కరి సంప్రదాయం పండరీపురం వార్కరి సంప్రదాయానికి కేంద్రబిందువుగా ప్రసిద్ధి చెందింది. "వారీ" అంటే ప్రతి సంవత్సరం నియమితంగా పండరీపురానికి పాదయాత్ర చేయడం. ఈ సంప్రదాయాన్ని పాటించే భక్తులను వార్కరీలు అని పిలుస్తారు. వార్కరీలు సత్యం, అహింస, దయ, సేవ, భక్తి వంటి సద్గుణాలను జీవితంలో ఆచరిస్తారు. తులసీమాలను ధరించి, "రామకృష్ణ హరి", "జై జై రామకృష్ణ హరి", "విఠల్ విఠల్" అనే నామాలను నిరంతరం జపిస్తూ భక్తిమార్గంలో నడుస్తారు. మహాభక్తుల పుణ్యభూమి పండరీపురం అనేక మంది మహాభక్తుల తపోభూమిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. వారిలో ముఖ్యులు: - సంత్ జ్ఞానేశ్వర్ మహారాజ్ - సంత్ నామదేవ్ మహారాజ్ - సంత్ తుకారాం మహారాజ్ - సంత్ ఏకనాథ్ మహారాజ్ - సంత్ చోఖామేళా - సంత్ జనాబాయి - సంత్ సక్కుబాయి ఈ మహాభక్తులు విఠలుని మహిమను అభంగాల రూపంలో ప్రపంచానికి పరిచయం చేశారు. వారి భక్తి, వైరాగ్యం, సేవాభావం నేటికీ కోట్లాది మంది భక్తులకు ఆదర్శంగా నిలుస్తున్నాయి. సక్కుబాయి భక్తి శ్రీ పాండురంగస్వామిపై అపారమైన భక్తి కలిగిన సంత్ సక్కుబాయి జీవితం భక్తికి ప్రతీకగా నిలిచింది. కుటుంబ సభ్యుల వేధింపులను భరించిన ఆమెను స్వయంగా శ్రీ పాండురంగుడు రక్షించి, ఆమె సేవలను తానే స్వీకరించాడని భక్తి సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఆషాఢీ ఏకాదశి సందర్భంగా సక్కుబాయి భక్తిని స్మరించుకుంటూ ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. భీమా (చంద్రభాగా) నది పురాణం స్థలపురాణం ప్రకారం, త్రిపురాసురుడిని సంహరించిన అనంతరం పరమేశ్వరుడు తీవ్రమైన అలసటతో సహ్యాద్రి పర్వత ప్రాంతానికి చేరుకున్నారు. ఆ సమయంలో ఆయన శరీరం నుండి కారిన చెమటధారలు ఒక ప్రవాహంగా మారి భీమా నదిగా అవతరించాయని పురాణాలు పేర్కొంటాయి. పండరీపురం వద్ద ఈ నది అర్ధచంద్రాకారంలో ప్రవహించడం వల్ల దీనిని చంద్రభాగా నది అని పిలుస్తారు. ఈ పవిత్ర నదిలో స్నానం చేసి, అనంతరం శ్రీ పాండురంగస్వామిని దర్శిస్తే జన్మజన్మల పాపాలు నశించి, విష్ణు అనుగ్రహం లభిస్తుందని భక్తుల విశ్వాసం. భక్తికి నిలువెత్తు నిదర్శనం పండరీపురం కేవలం ఒక పుణ్యక్షేత్రం మాత్రమే కాదు. ఇది భక్తికి, సేవకు, పితృభక్తికి, నామసంకీర్తనకు ప్రతీక. భక్తుడి కోసం ఇటుకపై నిలబడి ఎదురుచూసిన భగవంతుని దివ్యక్షేత్రం ఇదొక్కటే అని చెప్పడంలో అతిశయోక్తి లేదు. ప్రతి భక్తుడు జీవితంలో కనీసం ఒక్కసారైనా పండరీపురాన్ని దర్శించి, శ్రీ పాండురంగ విఠలస్వామి వారి దివ్య అనుగ్రహాన్ని పొందాలని మనసారా కోరుకుందాం. శ్రీ పాండురంగాష్టకం శ్రీ ఆది శంకరాచార్యులు రచించిన ఈ పవిత్ర స్తోత్రం శ్రీ పాండురంగ విఠలస్వామి వారి మహిమను అద్భుతంగా వర్ణిస్తుంది. «మహాయోగపీఠే తటే భీమరథ్యా వరం పుండరీకాయ దాతుం మునీంద్రైః । సమాగత్య తిష్ఠంతమానందకందం పరబ్రహ్మలింగం భజే పాండురంగమ్ ॥ 1 ॥» «తటిద్వాససం నీలమేఘావభాసం రమామందిరం సుందరం చిత్ప్రకాశమ్ । పరం త్విష్టకాయాం సమన్యస్తపాదం పరబ్రహ్మలింగం భజే పాండురంగమ్ ॥ 2 ॥» «ప్రమాణం భవాబ్ధేరిదం మామకానాం నితంబః కరాభ్యాం ధృతో యేన తస్మాత్ । విధాతుర్వసత్యై ధృతో నాభికోశః పరబ్రహ్మలింగం భజే పాండురంగమ్ ॥ 3 ॥» «స్ఫురత్కౌస్తుభాలంకృతం కంఠదేశే శ్రియా జుష్టకేయూరకం శ్రీనివాసమ్ । శివం శాంతమీడ్యం వరం లోకపాలం పరబ్రహ్మలింగం భజే పాండురంగమ్ ॥ 4 ॥» «శరచ్చంద్రబింబాననం చారుహాసం లసత్కుండలాక్రాంతగండస్థలాంగమ్ । జపారాగబింబాధరం కంజనేత్రం పరబ్రహ్మలింగం భజే పాండురంగమ్ ॥ 5 ॥» «కిరీటోజ్జ్వలత్సర్వదిక్ప్రాంతభాగం సురైరర్చితం దివ్యరత్నైరనర్ఘైః । త్రిభంగాకృతిం బర్హమాల్యావతంసం పరబ్రహ్మలింగం భజే పాండురంగమ్ ॥ 6 ॥» «విభుం వేణునాదం చరంతం దురంతం స్వయం లీలయా గోపవేషం దధానమ్ । గవాం బృందకానందదం చారుహాసం పరబ్రహ్మలింగం భజే పాండురంగమ్ ॥ 7 ॥» «అజం రుక్మిణీప్రాణసంజీవనం తం పరం ధామ కైవల్యమేకం తురీయమ్ । ప్రసన్నం ప్రసన్నార్తిహం దేవదేవం పరబ్రహ్మలింగం భజే పాండురంగమ్ ॥ 8 ॥» ఫలశృతి «స్తవం పాండురంగస్య వై పుణ్యదం యే పఠంత్యేకచిత్తేన భక్త్యా చ నిత్యమ్ । భవాంభోనిధిం తేపి తీర్త్వాంతకాలే హరేరాలయం శాశ్వతం ప్రాప్నువంతి ॥» ఇతి శ్రీ పాండురంగాష్టకం సంపూర్ణమ్। ఆషాఢీ ఏకాదశి సందేశం ఆషాఢీ ఏకాదశి మనకు ఉపవాసం యొక్క గొప్పతనాన్ని మాత్రమే కాదు, భక్తి, సేవ, వినయం, నామస్మరణ, మాతాపితృ సేవ అనే ఐదు మహోన్నత విలువలను కూడా గుర్తుచేస్తుంది. పుండలీకుడి పితృభక్తి, సంత్ జ్ఞానేశ్వర్, తుకారాం, నామదేవ్, సక్కుబాయి వంటి మహాభక్తుల నిష్కపట భక్తి, శ్రీ పాండురంగుని అపార కరుణ – ఇవన్నీ కలిసే పండరీపురాన్ని భూలోక వైకుంఠంగా నిలబెట్టాయి. పండరీపురానికి వెళ్లే ప్రతి యాత్రికుడు కేవలం ఒక దేవాలయాన్ని మాత్రమే దర్శించడు; భక్తి అనే జీవన మార్గాన్ని అనుభవిస్తాడు. ముగింపు భక్తుని కోసం ఇటుకపై నిలబడి వేచి చూసిన దయామయుడు శ్రీ పాండురంగ విఠలుడు. మాతాపితృ సేవే మాధవ సేవ అని ప్రపంచానికి ఆచరణలో చూపించిన పుండలీక మహాభక్తుడు. నామసంకీర్తనే మోక్షమార్గమని చాటి చెప్పిన మహనీయుల పుణ్యభూమి పండరీపురం. జీవితంలో ఒక్కసారైనా ఈ దివ్యక్షేత్రాన్ని దర్శించి, శ్రీ పాండురంగ విఠలస్వామి వారి కృపాకటాక్షాలను పొందాలని ప్రతి భక్తుడు సంకల్పించాలి. జై జై రామకృష్ణ హరి! జై జై విఠల్! పాండురంగ విఠల్! శ్రీ పాండురంగ విఠల స్వామికి జయము! 🙏 #తెలుసుకుందాం #తొలి ఏకాదశి #🌻" తొలి ఏకాదశి శుభాకాంక్షలు "🌻 #జయ పాండురంగ విఠల ప్రభో 🙏🕉️🙏 #పాండురంగ స్వామి