शील-समाधी-प्रज्ञा SILA-SAMADHI-PRADNYA अनवद्वितचित्तस्स, सद्धम्मं अविजानती । परिप्लवपसादरस, पञ्जा न परिपूरति ।। ज्याचे चित्त स्थिर नाही, जो सद्धम्म जाणत नाही, ज्याचे बित्त प्रसन्न नाही, असा पुरुष प्रज्ञावान होऊ शकत नाही (धम्मपद ३८) १. बुद्ध धम्माचे सारांश रूप धम्मपदाच्या या गाथेत आहे-सब्ब पापस्स अकरण कुसलस्स उपसंपदा। सचित्त परियोदपनं एतं बुद्धान सासनं ।। २. याचा अर्थ, सर्व पापांपासून विरत होणे, (सर्व) कुशलांचा (पुण्याचा) संचय करणे आणि स्वचित्ताला शुद्ध करणे, ही बुद्धाची शिकवण होय. ३. बुद्धाने उपदेशिलेल्या धम्म मार्गाचा सारांश या गाथेत सांगितला आहे. अर्थात, सर्व पापांपासून बिरत होणे म्हणजे शीलाचे रक्षण करणे; कुशलाचा संचय करणे म्हणजे समाधी साध्य करणे आणि स्वचित्ताची शुद्धी करणे म्हणजे प्रज्ञा संपादन करणे होय, ४. धम्म मार्गाच्या शील, समाधी आणि प्रज्ञा या तीन मुख्य पायऱ्या आहेत. बालाच अनुक्रमे अधिशीलशिक्षा, अधिचित्तशिक्षा आणि अधिप्रज्ञाशिक्षा म्हणतात. ५. या तीन शिकवणीत संपूर्ण बुद्धधम्माचा अंतर्भाव होती. आर्य अष्टांगिक मार्गाच्या आठही अंगांचा या तीन संज्ञातच समावेश होतो. ६. 'शील' या संज्ञेत सम्यक वाचा, सम्यक कर्मांत, सम्यक आजीविका हह्या तीन अंगांचा समावेश होतो. ७'समाधी' या संज्ञेत सम्यक व्यायाम, सम्यक स्मृती, सम्यक समाधी या तीन अंगांचा समावेश होतो. ८. 'प्रज्ञा' या संशेत सम्यक दृष्टी आणि सम्यक संकल्प या दोन अंगांचा समावेश होतो. ९. प्रशेचे तीन सोपान आहेत श्रुतमय प्रज्ञा, चितनमय प्रज्ञा आणि भावनामय प्रज्ञा. १०. भुतमय प्रज्ञा म्हणजे ऐकलेले किंवा ग्रंथात वाचलेले ज्ञान, त्यावर चिंतन-मनन केले की त्या ज्ञानाला चिंतनमय प्रज्ञा म्हणतात आणि स्वतःच्या अनुभूतीच्या आधारे ज्या ज्ञानाचा विकास होतो त्याला भावनामय प्रज्ञा म्हणतात. ११. भगवान बुद्धाचा प्रतिपादन केलेला धम्माचा सारांश अशाप्रकारे शील, समाधी, प्रज्ञा या तीन शब्दात सामावलेला आहे. मुक्तीदाता बुद्ध पौर्णिमा विशेषांक संदर्भ धम्म-सिद्धांत #bhimsenik #🙏 प्रेरणादायक बॅनर #🪷बुद्धांची तत्वे📜 #💙 भीमसैनिक 💙 #🙂Positive Thought